Stop met bazelen

Weet u wat ‘kipconcepten’ zijn? En waar ‘reguliere kip’ voor staat? Ik wel, ook al kostte het me tijdens een bezoek kortgeleden aan een kippenslachterij enige moeite om deze termen te doorgronden.
Aan een manager van de vleesverwerker had ik gevraagd welke soorten pluimvee er in zijn fabriek werden aangevoerd. “Wij werken met drie verschillen kipconcepten,” zo luidde het intrigerende antwoord. Met na enig aandringen als toevoeging: “Reguliere kip, kip met een wat langer en beter leven, én biologische kip.”

Kiloknallers
Ik had er nog best begrip voor dat in dit bedrijf half-eufemistisch van ‘reguliere kip’ werd gesproken. Want ook al zwicht een ruime meerderheid van de kipconsumenten nog steeds voor de vermaledijde kiloknallers, het is natuurlijk de goden verzoeken om die vanuit de slachtfabriek dan ook maar direct van het etiket ‘plofkip’ te voorzien.
Alleen dat ‘kipconcepten’ bleef me dwarszitten. Hier was toch wel erg sprake van bewuste vaagtaal, bedoeld om de toehoorder zand in de oren te strooien. Vaagtaal is een snel om zich heen grijpende ziekte, waar niet alleen de politiek en ambtenarij aan lijdt, maar in toenemende mate ook het bedrijfsleven.
Ik herinner me hoe Jan Hommen in zijn tijd als CFO van Philips voor de camera van het NOS-journaal een toelichting mocht geven op de jongste kwartaalcijfers van het toenmalige elektronicaconcern. Die cijfers hadden overigens gunstiger uitgepakt dan verwacht. Je zou verwachten dat de verslaggever hem eerst had ingefluisterd dat een stevige soundbite van maximaal een kwart minuut het meest effectief zou zijn.

Convergentie
U bent nu natuurlijk benieuwd hoe Hommen die ‘15 seconds of fame’ vulde, dat onbetaalbare moment waarop hij rechtstreeks met 2,4 miljoen consumenten mocht communiceren. Dat ging als volgt – het stalen gezicht van de man moet u er maar even bij denken: “Wij hebben dit kwartaal heel aardig kunnen profiteren van de convergentie tussen oude en nieuwe media”.
Meteen daarna werd overgeschakeld naar Erwin Krol. De weersverwachting van die dag ben ik vergeten, maar over de uitspraak van Hommen heb ik nog lang mijn hersens gepijnigd. Wat bedoelde die man? Nu heb ik een redelijke kennis van de hightech-sector, maar ‘convergentie tussen oude en nieuwe media’? Waar ging dit over? Wat deed deze uitspraak in een algemeen nieuwsprogramma wat het bevattingsvermogen van een 14-jarige VMBO-leerling als uitgangspunt behoort te hebben?

Schandpaal
Het is verleidelijk om Jan Hommen alsnog aan de schandpaal te nagelen vanwege mistig taalgebruik, vanwege het zich verschuilen achter een amorfe taaldiarree. Maar soortgenoten van Hommen hebben daar evenzeer een handje van. De neiging tot bazelen tijdens gesprekken met de media is schering en inslag. Klassiek is de oneliner: ‘Voor het komende kwartaal houden wij ernstig rekening met een negatieve winstgroei’. Alsof aandeelhouders deze cryptische formulering als een verkapt koopadvies zouden opvatten. Zonder gêne spreken managers in de media nog steeds over het streamlinen of rightsizen van het personeelsbestand. Terwijl de onderliggende mededeling zich maar op een manier laat vertalen, namelijk dat mensen de laan uitvliegen.

Dwaalspoor
Er valt nog heel wat taalkundig missiewerk te verrichten onder managers die vluchten in vaagtaal. Niet alleen brengen zij de buitenwacht op een dwaalspoor, onbedoeld verheffen zij het gebruik van vaagheden, eufemismen en gebazel tot bedrijfscultuur. Dat leidt zelden tot iets goeds.
Een communicatie-, media- of presentatietraining kan hier verandering in brengen. Wat vaak al helpt is het terugzien van de eigen on-camera quotes met de bril van de buitenstaander op. Zelf heb ik heel wat managers meegemaakt die tijdens zulke momenten hardop tegen zichzelf zeiden: ‘Stop met bazelen!’

Hans Kruyzen is trainer bij MessageLab. Als communicatieprofessional heeft hij ruim 3.500 internationale managers stevig op de vingers getikt vanwege de door hun gebezigde vaagtaal. Zijn bevindingen zijn onder meer terug te lezen in Journalists don’t bite en Spraakmakend presenteren.